That's 🧢! የመጀመርያው ኦሮሞና ሶማሊ (not ሶማሌ) ተመሳሳይና ተቀራራቢ የዘር ግንድ አላቸው፥ ተሳስተውም ኦሮሞ የሚለውን ቃል አዛንፈውም እንኳ pronounce አርገው አያውቁም። ሲቀጥል ደሞ ግመል በአፋን ኦሮሞ ጋላ አይደለም፥ በአማርኛ ለመጻፍ ቢከብድም "ላ" አይጠብቅምም vowelኡም አይረዝምም። ቃሉም በአፍ ሶማሊ "ጌል" በመሆኑ ለመረዳት ከባድ አይደለም። ጋላ የሚለው ቃል ማን መጀመርያ እንደተጠቀመው በውኑ ባይታወቅም በጽሑፍ ያሰፈረው ግን አባ ባህሬ ዘብሔረ ጋሞ በሚል የብዕር ስም በመጻፍ የተዋጣለት አለቃ ዐጽመ ጊዮርጊስ የሚባል የዐጼ ሚኒሊክ አማካሪ "ዜናሁ ለጋላ" ብሎ በጻፈው መጽሐፍ ላይ ነው። መጽሐፉ በብራና ሳይሆን በእንጨት ወረቀት ያረፈና ልክ በ16ኛ መክዝ ተደርጎ የተጻፈ መጽሐፍ ነው። ከዛ በኋላም ራሱ አለቃ ዐጽሜ የብዕር ስሙን reference በማድረግ "የጋላ ታሪክን" ጽፏል። ቀጥሎም አለቃ ታዬ ተከትሎታል። አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ የአማርኛ ኦክስፎርድ ቅጽል ስም የሚሰጠው የሰዋስው ወግስ መዘገበ ቃላት መጽሐፋቸው “ጋላ - በቁሙ ልዩነት ያለው ባለመለዮ ህዝብ ጭፍራ። ስመ ነገድ ጋሉስ ከሚባል ህዝብ የወጣ ወይም ከማኽል አፍሪቃ የመጣ፤ ያማራ ደመኛ ጠላት። (ተረት) በግና ተኩላ፤ አማራና ጋላ። ጋላን ገድሎ ምነው ጋሌ በማለት ፈንታ ምነው ገለሌ ማለት ከዚ ስሙ የወጣ ነው። ጋላት- ጋሎች ጭፍሮች ወታደሮች ከልካዮች አጋፋሮች። (ግጥም) ሐዋርያት ጋሎች ጥለውት ቢሸሹ፥ ታስሮ ተሰቀለ አማኑኤል ጎሹ። ቦኑ ጋላት ሤመነ። ዘመጠወ ርእሶ ለጋላት። ተፈነው ጠርባናት ሜትራይቁይ ዘውእቶሙ ጋላት በትእዛዘ ዲዮቅሊጥያኖስ ከሓዲ ከመ ይምትሩ ርእሶ።” በማለት የጥል ግንቡን በአንድ ረድፍ በማሳደግ አነባብሮታል። ጋላ የሚለው ቃል ከየት መጣ የሚለው በግልጽ የታወቀ ነገር ባይኖርም። ካሉት መላምትና more አሳማኝ የሚባለው ከኦሮሞ ልጆች አንዱ ከሆነው ቱለማ ታላቅ ልጅ "ገላን" ነው። የገላን ጎሳ Dominantly ይዞ ያለው መካከለኛ ሸገርና ሰላሌ ይዘው የሚገኙና ከሸዋ ነገስታት ጋር በሚደረገው ውጊያ ሁሉ የቱለማ ኦሮሞ ነገድ በግንባር ቀደምነት የሚዋጉ በመሆናቸው ኦሮሞ የሆነው ሁሉ "ገላን" ስለሚመስላቸው ከዛ ቀስ በቀስ እየተቀየረ የመጣ ቃል ነው የሚለው ነው። አንዳንዶቹ፥ ከማዳጋስካር፣ አንዳንዶቹ ከሞምባሳ፣ ሌላው ከፈረንሳይ ሃገር ጋሊሺያና የመሳሰሉትን እንደ Origin ለመጥቀስ ቢሞክሩም ያን የሚደግፍ የAnthropology science የለም። በስም ደረጃም አንዱ የአፍ ሶማሊ "ግመል"፣ ሌላው የግሪኩን "ወተት" እና የመሳሰሉትን የሚለውም አሳማኝ ሆኖ አይታየኝም። ማነው መጀመርያ ያለው ከተባለም ከሸዋ ቤተመንግሥት የወጣ መሆኑ ምንም የሚያጠራጥር ነገር አይደለም። በተጨማሪም ብዙ ተረቶች አሉ “ጋላ ከባህር ወጥቶ ሰው የሆኑ (merfolk)፣ ሱማሌ ከአሳ ሴት(mermaid)ና ከሰው የተወለዱ ዲ*ላ፣ ሻንቅላ የሰውና የወደቁ መላእክት(ሰይጣን) የተወለዱ፣ ቅማንት ከሴት ያልተወለዱ ነገደ ከነዓናውያን” ና የመሳሰሉት Myth ቢኖሩም ከዛ ሁሉ የሚያሳዝነው ግን እስከዛሬ አውነት ነው ብለው የሚያስቡ ሰዎች መኖራቸው ነው። የሶማሊ Abbaa Gaalaaና የመሳሰሉት የውሸት ማምለጫዎጭ በካንጋሮው አጠራር ጋር ባናመሳስለውና ጥሩ sense የሚሰጥ ማምለጫ ቢፈለግ መልካም ነው ባይ ነኝ።